 Με τη συνέντευξη που ακολουθεί, εγκαινιάζουμε μια σειρά από post που θα έχουν γενικό τίτλο "με λόγια δανεικά", δηλαδή κείμενα που δημοσιεύτηκαν σε ανύποπτο χρόνο και έχουν κάποια σχέση με τη θεματογραφία του blog αυτού. Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από μια συνέντευξη που παραχωρήθηκε από τον Albert Einstein στον γερμανο-αμερικάνο συγγραφέα George Sylvester Viereck και δημοσιεύθηκε το 1930 («Glimpses of the Great»)
- Πώς μπορώ να πάρω έστω και μια μικρή ιδέα, μια γεύση, αυτού που ονομάσατε «τέταρτη διάσταση»;
«Φαντασθείτε (σ.σ.: απαντώντας έγειρε ανεπαίσθητα το κεφάλι του, αυτό το πολύτιμο κεφάλι με τα λευκά, σγουρά μαλλιά) μια σκηνή σε δισδιάστατο χώρο. Το πορτρέτο ενός άνδρα π.χ. που κάθεται σε ένα παγκάκι. Μπροστά από το παγκάκι υπάρχει ένα δέντρο. Φαντασθείτε τώρα ότι ο άνδρας μετακινείται από το παγκάκι προς έναν βράχο που βρίσκεται στην άλλη πλευρά του δέντρου. Αδύνατον να φθάσει στον βράχο αν δεν περάσει πρώτα μπροστά ή πίσω από το δέντρο. Αυτό είναι εντελώς αδύνατον σε έναν χώρο δύο διαστάσεων. Θα μπορούσε να φθάσει ως τον βράχο μόνο ταξιδεύοντας μέσω της τρίτης διάστασης. Φαντασθείτε τώρα έναν άλλον άνθρωπο να κάθεται στο ίδιο παγκάκι. Πώς έφθασε ως εκεί; Αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι δύο σώματα δεν δύνανται να καταλάβουν τον ίδιο χώρο την ίδια στιγμή, τότε ο δεύτερος άνδρας κάθησε στο παγκάκι είτε πριν είτε μετά τη μετακίνηση του πρώτου άνδρα. Με άλλα λόγια, έπρεπε να μεταφερθεί στον χρόνο. Ο χρόνος είναι η τέταρτη διάσταση. Ακολουθώντας τους ίδιους συλλογισμούς μπορούμε να κατανοήσουμε ακόμη και πέντε, έξι ή και περισσότερες διαστάσεις. Αν θεωρήσουμε ότι υπάρχουν περισσότερες διαστάσεις, αυτομάτως θα απλοποιηθούν πάμπολλα μαθηματικά προβλήματα. Θα κατανοήσουμε "άλυτα" ως τώρα ζητήματα».
Προσπάθησα να λύσω τις απορίες μου όσον αφορά την πέμπτη διάσταση. Λυπάμαι, αλλά πρέπει να παραδεχθώ ότι δεν θυμάμαι την απάντηση μπορεί και να μην κατάλαβα «γρυ». Ο Αϊνστάιν είπε κάτι για μια μπάλα η οποία, αφού εκσφενδονισθεί, ενδέχεται να εξαφανισθεί σε μία από τις δύο τρύπες. Η μία από αυτές τις τρύπες είναι η πέμπτη διάσταση και η άλλη η έκτη. Πιο εύκολο είναι για εμένα να κατανοήσω την επιστημονική ανακοίνωση που έκανε το 1929, ερμηνεύοντας το Σύμπαν με ηλεκτρομαγνητικούς όρους. Για να καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα ο Αϊνστάιν θεωρούσε απαραίτητο να εκφράσει τη βαρύτητα με όρους ηλεκτρισμού. Ο απαιτούμενος τύπος για να επιτευχθεί ένας τέτοιος σκοπός είναι τόσο πολύπλοκος, ώστε με τη διατύπωση της ερμηνείας του υποχρεώθηκε παράλληλα να δημιουργήσει ένα νέο σύστημα ανώτερων μαθηματικών. Ο Αϊνστάιν ανακάλυψε τις παράλληλες ευθείες με τη βοήθεια της τέταρτης διάστασης. «Δεν υπάρχει άνθρωπος» είπε ο Αϊνστάιν «που να κάθεται άνετα στην πολυθρόνα του σαλονιού του σπιτιού του στο Βερολίνο και να μπορεί να αντιλαμβάνεται τέσσερις διαστάσεις χωρίς τη βοήθεια των μαθηματικών. Ούτε καν τις τρεις διαστάσεις δεν είμαστε ικανοί να αντιληφθούμε χωρίς τη βοήθειά τους».
- Τι σημαίνει δηλαδή αυτό; Οτι δεν πιστεύετε στις τέσσερις διαστάσεις;
«Πιστεύω, αλλά με αφηρημένο τρόπο. Ο ανθρώπινος νους είναι ανίκανος να δει και να εκφράσει με εικόνες αυτές τις διαστάσεις ούτε καν τον ηλεκτρισμό. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι είναι λιγότερο πραγματικές από τον ηλεκτρομαγνητισμό, την ισχύ που ελέγχει το Σύμπαν μας και στην οποία οφείλουμε την ύπαρξή μας. Δυστυχώς, η τελευταία μου θεωρία δεν είναι παρά μια υπόθεση που αναμένει την απόδειξή της. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τη θεωρία της σχετικότητας, η οποία έχει επιβεβαιωθεί από πληθώρα ανεξάρτητων ερευνητών και για την οποία μπορούμε να πούμε ότι είναι πλέον οριστικά θεμελιωμένη».
Το απόσπασμα το πήραμε από την εφημερίδα "Το Βήμα" της Κυριακής 24 Φεβρουαρίου 2002, όπου είχε δημοσιευτεί στο ειδικό ένθετο αφιέρωμα στον Αϊνστάιν, που επιμελήθηκε η Χριστίνα Ζήκα. |